AZWA beloont opschaling: zo vergroot je de kans op financiering

De laatste grote financieringsronde, van de IZA-transformatiemiddelen, eindigde voor veel zorgorganisaties in mineur. Partijen werden verrast door de plotselinge stop van het aanvraagproces, visten achter het net en zagen dat hun inspanningen (deels) voor niks waren geweest. Met de doorbraakmiddelen pakt het AZWA dit nu anders aan.

Van de totale 800 miljoen euro aan doorbraakmiddelen is maximaal 600 miljoen euro bestemd voor zorg onder de Zorgverzekeringswet, aan te vragen via de zorgverzekeraars. Over dat deel gaat dit artikel.

Een belangrijk verschil met het IZA is dat de gelden alleen beschikbaar zijn voor de opschaling van een vaste set aan bewezen techniek. De AZWA-regeling is niet bedoeld om nieuwe pilots te financieren, maar om bewezen toepassingen landelijk op te schalen. Daarmee verschuift de focus van ‘uitvinden’ naar ‘uitrollen’. Voor nu gaat het om zes toepassingen: spraakgestuurd rapporteren, digitale triage, capaciteitsplanning, mentaal schakelpunt, tele- en thuismonitoring en, sinds september 2026, AI-gedreven beslis- en procesondersteuning.

Maar ook het aanvraagproces is anders: dit verloopt via standaard formats (zogenaamde modelplannen). Organisaties hoeven dus niet zelf vanaf nul een volledig plan te schrijven. Hierdoor wordt het aanvraagproces een stuk eenvoudiger, duidelijker en minder intensief. Bovendien komt er één gezamenlijk indieningsmoment: aanvragen worden dus niet behandeld volgens het principe ‘wie het eerst komt, wie het eerst maalt’.

Wat maakt een aanvraag kansrijk binnen deze strakke kaders? Op basis van onze ervaringen met IZA-aanvragen zien we als Vintura vijf belangrijke succesfactoren.

1. Toets eerst of het modelplan echt past

Zeker in vergelijking met de (relatieve) vrijheid van de IZA-transformatieplannen zijn de modelplannen behoorlijk dichtgetimmerd. Aspecten zoals de doelen, investeringen, KPI’s en zelfs de fasering zijn vooraf vastgelegd en inhoudelijk ook ambitieus. Zo zijn voor digitale triage al vastgesteld: het normbedrag per dagpraktijk, een arbeidsbesparing van 8% en een resultaat-KPI van 30% van het totaalbudget. Als partijen hiervan afwijken, dan lijkt een aanvraag weinig kansrijk. Het is daarom van belang dat partijen zich vooraf goed realiseren waar zij instappen en anders deze aanvraag aan zich voorbij laten gaan.

2. Zoek schaalgrootte en team met anderen

Een belangrijk criterium in de modelplannen is de omvang van de opschaling in termen van het aantal betrokken aanbieders, patiënten en cliënten. Een voordeel van deze opzet is dat er een uniforme aanpak komt met weinig praktijkvariatie. Dat vergroot de kans op brede toepassing van bewezen initiatieven. Het is voor aanvragers dus aan te raden om op tijd te starten met het aansluiten van aanbieders, omdat dit vaak veel tijd kost. Belangrijk is ook om te laten zien dat alle deelnemende organisaties zo veel mogelijk dezelfde werkwijze willen invoeren. In onze ervaring kan het goed werken om onderling vooraf gouden regels af te spreken over wanneer lokaal maatwerk wel en niet wordt toegestaan. Een voorbeeld hiervan is: alleen maatwerk toestaan wanneer patiëntuitkomsten, veiligheid of wetgeving er aantoonbaar om vragen.

3. Blink uit met een sterk verhaal op transformatie en adoptie

Het akkoord wil voorkomen dat nieuwe initiatieven blijven bestaan naast oude werkprocessen. Essentieel is hoe de oude werkwijze wordt afgebouwd en hoe terugval naar de oude werkwijze wordt voorkomen. Minstens zo belangrijk is een goede adoptie van de technologie door zorgprofessionals en patiënten. Denk hierbij aan scholing, het stimuleren van gebruik en digitale vaardigheden.

Op de meeste onderdelen biedt het modelplan weinig ruimte om op te vallen met een eigen visie, maar op transformatie en adoptie juist wel. Als indiener kun je je hier onderscheiden met een bewezen veranderaanpak uit eerdere succesvolle projecten. Denk bijvoorbeeld aan het inbouwen van een kantelmoment (‘hard cut’) waarin de organisatie op één specifiek moment direct en volledig overstapt van de oude werkwijze naar het nieuwe standaard werkproces, inclusief de nieuwe technologie. Waarom werkt deze aanpak wel goed bij de introductie van EPD’s zoals HiX of informatiesystemen zoals Nedap, maar zien we haar nog zo weinig terug bij technologische innovaties?

4. Houd de besturing licht en pragmatisch

Uitgangspunt van de modelplannen is om met de samenwerkende partijen zoveel mogelijk binnen een bestaande overlegstructuur te werken en de governance (besturing) overzichtelijk te houden. De oproep in de modelplannen is om overleggen tot het strikt noodzakelijke te beperken, omdat de ervaring leert dat te veel overleglagen de snelheid uit het project halen. Kijk bijvoorbeeld of je de werkende IZA-organisatie kunt voortzetten, geef de verzekeraar een medeverantwoordelijke rol in de aansturing en organiseer de escalatie simpel. Leer daarbij ook vooral van hoe anderen dit momenteel voortvarend organiseren.

5. Regel de structurele borging vóór de start

Een aanvraag is sterk als duidelijk is dat de nieuwe werkwijze niet stopt zodra de tijdelijke financiering eindigt. Beschrijf daarom goed hoe de toepassing na de doorbraakmiddelen blijft werken: in reguliere werkprocessen, rollen, bekostiging, ICT-beheer, opleiding en stuurinformatie. Ook is het belangrijk om helder te maken wie na afloop eigenaar is van de werkwijze en hoe betrokken partijen blijven monitoren en bijsturen. Daarmee laat je zien dat het modelplan niet alleen leidt tot implementatie, maar zeker ook tot blijvende transformatie.

Tot slot

Arbeidsbesparende technologie is een voorwaarde om de zorg toegankelijk te houden. Zonder ingrijpen kan een deel van de zorg straks simpelweg niet geleverd worden door een voorspeld personeelstekort van ruim 300.000 werkenden in 2035. En zelfs als blijkt dat deze projecties in de praktijk niet uitkomen, dan nog heeft de inzet van deze technologie vele voordelen: minder administratieve lasten, minder informatieverlies, minder reistijd en meer werkplezier.

Binnen het AZWA is bewust gekozen voor specifieke technologieën die aantoonbare arbeidsbesparing opleveren. In de praktijk zien we dit vooral bij telemonitoring en spraakgestuurd rapporteren. Zo heeft de inzet van thuismonitoring bij patiënten met hartfalen bij het Erasmus MC het aantal ziekenhuisopnamen bijna gehalveerd. En heeft spraakgestuurd rapporteren bij zorgorganisatie Mijzo een tijdswinst van 30% opgeleverd. Dit is nog geen garantie op succes, maar het is wel veelbelovend.

Daarom zijn de doorbraakmiddelen voor zorgorganisaties een uitstekende kans om vooruit te komen, met de broodnodige investering en zonder de administratieve rompslomp van het IZA. Daarvoor moeten zij wel vooraf scherp toetsen of het modelplan hen goed past. Past het, ga dan samen met anderen aan de slag, zet een goede adoptie- en transformatieaanpak op en sluit aan bij een goed werkende sturing en planning. Zo ontstaat een goede uitgangspositie voor een kansrijke aanvraag.

Belangrijke data en spelregels

• De beoogde indieningsperiode van de AZWA-modelplannen loopt van 1 januaro 2027 tot en met 31 januari 2027.
• Aanvragen worden ingediend via het indieningsportaal van Zorgverzekeraars Nederland en beoordeeld door de marktleidende verzekeraars.
• Mogelijk worden later aanvullende modelplannen ontwikkeld, bijvoorbeeld voor medische technologie en digitale angst- en traumabehandeling.

Bekijk de actuele modelplannen en de spelregels rondom de doorbraakmiddelen op zorgakkoorden.nl.

Lees ook Walters eerdere analyse: Contractvernieuwing door IZA: van productieafspraken naar strategisch instrument voor zorgtransformatie.

Over de auteur

Walter Kien is partner bij adviesbureau Vintura. Hij is gastonderzoeker aan de Erasmus School of Health Policy & Management (ESHPM). Daar doet hij onderzoek naar de effectiviteit van het Integraal Zorgakkoord binnen een marktgereguleerd zorgstelsel. Deze academische verdieping versterkt zijn analytische blik en draagt bij aan het ontwikkelen van vernieuwende perspectieven voor complexe zorgvraagstukken.

Neem voor vragen of een vervolggesprek over een aanvraag voor doorbraakmiddelen contact op met Walter via walter.kien@vintura.com.