Van één ding zijn Adrz en ZorgSaam overtuigd: ze moeten samenwerken om overeind te blijven en zorg voor Zeeland te behouden. Maar de praktijk blijkt een stuk weerbarstiger te zijn. Van de plannen die vorig jaar september werden gepresenteerd om de zorg te verdelen, is nog maar weinig over.
Vooral de medisch specialisten van ZorgSaam zetten de hakken in het zand, omdat zij vrezen dat te veel naar Goes gaat, waardoor Zeeuws-Vlaanderen geen compleet ziekenhuis meer overhoudt. De directies van beide ziekenhuizen ‘balen’ van de vastgelopen samenwerking, zeiden zij deze week. CZ-directeur Joep de Groot noemde de situatie eerder al ‘genant’.
‘Heel herkenbaar’
„Het is een heel herkenbare discussie”, zegt Walter Kien over de Zeeuwse impasse. „Dezelfde situatie heeft op meerdere plekken in het land gespeeld.” Kien, sinds kort werkzaam bij adviesbureau Vintura, heeft als consultant al twintig jaar ervaring met onder meer fusies en regionale samenwerkingen tussen ziekenhuizen.
Het zijn discussies die worden getekend door ‘een combinatie van rationale overwegingen en emoties’, zegt Kien. „Specialisten kijken toch met andere belangen naar zo’n uitruil van zorg dan bestuurders en zorgverzekeraars. Zij zijn vooral bezig met: wat betekent het voor mij, voor mijn patiënten en voor de aantrekkelijkheid van mijn vak?”
Volgens hem is het een ‘logische reflex’ bij ziekenhuizen om zo veel mogelijk zorg in eigen huis te willen hebben en houden. „Ook gemeenten vinden het belangrijk om hun eigen inwoners een volwaardig zorgaanbod, zoals een spoedeisende hulp, te kunnen bieden. Dat wordt als een soort burgerrecht gezien. Maar uiteindelijk moeten ziekenhuizen dat wel kunnen betalen en organiseren.”
Landelijke eisen
Dat wordt steeds lastiger. De zorg wordt steeds duurder en de ziekenhuizen hebben moeite om voldoende personeel te vinden. Daarnaast hebben zij te maken met ‘volumenormen’: landelijke kwaliteitseisen die bepalen dat ziekenhuizen complexe operaties een minimumaantal keren per jaar moeten uitvoeren. Als de norm niet gehaald wordt, moet de afdeling dicht en verdwijnt de zorg naar elders.
Het is dan ook onvermijdelijk om samen te werken en vooral de complexe zorg te concentreren. Maar als er concrete afspraken moeten worden gemaakt, lopen de goede bedoelingen vaak spaak, zoals nu in Zeeland. „Er komt ook angst bij kijken: raken we niet nog meer kwijt? Sommige behandelingen zijn ook lastig te isoleren, omdat ze samenhangen met andere typen zorg. Dan is de vraag: houd je zelf als ziekenhuis nog voldoende zorg over om een volwaardig palet te kunnen bieden?”
Dat de Zeeuwse ziekenhuizen de verdere samenwerking hebben opgeschort, kan ook positief worden uitgelegd. „Misschien is de urgentie dan toch niet groot genoeg”, concludeert Kien. „Als een ziekenhuis echt op omvallen staat, dan zie je vaak dat er ineens wél beweging komt. Op het moment dat een ziekenhuis bijvoorbeeld het personeel niet meer rond krijgt, heb je eigenlijk geen keuze meer.”
Samenwerking afdwingen
De zorgverzekeraar heeft een belangrijke rol, omdat zij contracten met ziekenhuizen sluit voor de inkoop van zorg. De verzekeraar – CZ in dit geval – kan besluiten voor een bepaalde behandeling nog maar één ziekenhuis te contracteren en op die manier af te dwingen dat zorg wordt geconcentreerd. „Dat is een middel dat eigenlijk zelden wordt ingezet”, zegt Kien, ondanks de stevige taal van CZ-topman Joep de Groot. „Zorgverzekeraars kiezen toch liever de weg van samenwerking. Zij moeten wettelijk gezien voldoen aan hun zorgplicht. Dat betekent dat er voldoende zorg beschikbaar is in de regio op een redelijke rijafstand. Die puzzel moeten zij altijd maken.”
De kwaliteit van de zorg telt uiteraard ook. Mede daarom zijn de volumenormen opgesteld. „Hoe vaker je een behandeling doet als ziekenhuis, als vakgroep en als specialist, hoe beter je daarin wordt. Dat hoeft niet altijd op één locatie te gebeuren. Ziekenhuizen kunnen dat ook in een regionale samenwerking doen.”
Technologie steeds kostbaarder
Het probleem is wel dat de kosten van apparatuur enorm toenemen. Adrz en ZorgSaam hebben nu wel afgesproken dat zij de behandeling van nierkanker concentreren in Goes. Om de operaties uit te voeren, schaffen zij de Da Vinci-robot aan, die slechts op één locatie kan staan.
„De technologie neemt een steeds groter deel in van de investeringen en de doorlopende kosten van een ziekenhuis, doordat alles geavanceerder wordt”, zegt Kien. „Voor kleinere ziekenhuizen wordt het steeds moeilijker om dat helemaal zelfstandig te bekostigen.”
Over eigen schaduw heen
Bedrijfseconomisch gezien is het niet vol te houden dat elk ziekenhuis zoveel mogelijk zelf wil doen. „Uiteindelijk is de oproep van CZ-topman Joep de Groot aan de Zeeuwse ziekenhuizen om over hun eigen schaduw heen te stappen, zo gek nog niet.” Kien verwijst ook naar de gedachte achter de Zeeuwse Zorg Coalitie (het samenwerkingsverband van tientallen zorgpartijen): samen proberen zo veel mogelijk zorg te behouden voor de regio en als het complexer wordt wat verder weg. „Dan moet je daar ook samen voor gaan staan.”
Verder praten over dit onderwerp
De discussie over regionale samenwerking in de zorg vraagt om scherpe analyse én moedige keuzes. Walter Kien brengt in dit debat meer dan twintig jaar ervaring mee in het begeleiden van ziekenhuisfusies en regionale samenwerkingsvraagstukken. Vanuit zijn rol als partner bij Vintura combineert hij diepgaande kennis van zorgstrategie met een scherp oog voor bestuurlijke en professionele dynamiek. Wilt u verder doorpraten over wat deze ontwikkelingen betekenen voor uw organisatie of regio? Neem dan contact op met Walter Kien en ga het gesprek aan over toekomstbestendige zorg, gebaseerd op realistische keuzes en gedragen samenwerking.
Dit artikel is opgenomen geweest door het AD: https://www.ad.nl/vlissingen/expert-over-vastlopen-samenwerking-ziekenhuizen-misschien-is-de-urgentie-toch-niet-hoog-genoeg~a1db438e/
